پیامبر رحمت و ۴۰ صفت اخلاقی – تابناک

اما اگر منظور از خردورزی صرفِ درون نگری باشد ما هیچگاه به فهم درستی از مفهوم اخلاقی بودن نخواهیم رسید زیرا اخلاقی بودن همیشه در چهارچوب روابط با دیگران و بهطور کلی در بستر روابط اجتماعی معنا مییابد. حضرت زهرا سلاماللهعلیها در این فراز بر روی دین و پرستش خدا تأکید دارند و مهمترین رسالت پیغمبر را بر طرف کردن شبهههایی میدانند که در باره خدا پرستی مطرح است. یعنی اگر قوه عاقله بر سه قوه دیگر پیروز شد و آنها مطیع او شدند، به واسطه جاری شدن اراده عقلانی و اعتدال کامل وجود بشری سکون و آرامشی حاصل می شود، در این حال نفس انسانی را «مطمئنه» می نامند و اگر قوه عاقله به چنین غلبهای دست نیافت و در مقام کشمکش و دفاع بود، هر زمان که عقل به سبب ارتکاب معاصی شکست بخورد و در پی آن برای نفس ملامت و پشیمانی حاصل گردد «لوامه» نامیده میشود و اگر قوه عاقله بدون دفاع تسلیم و مغلوب شد «اماره بالسوء» نامیده میشود، زیرا هنگامی که نیروی عقل را از دست داد و بدون دفاع مطیع قوای شیطانی شد چیزی جز اراده بی مهار و کور درندگی و شهوت پرستی باقی نمی ماند.

با گذشت زمان هنجارها کاملتر شده و باعث شکلگیری رفتارهای قابل قبولی میشود و بنابراین اخلاق کسبوکار نیز تکامل یافتهتر میشود.آن رفتاری است که یک کسبوکار در ارتباطات روزانه با جهان اطراف خود از آن تبعیت میکند و شامل نحوه تعامل کسبوکار در یک به یک معاملات با مشتری میشود. 2 ـ تدریج و زمان بری: پیدایش ملکه محتاج زمان و تدریجی است و هیچ صفتی یک باره در وجود آدمی پدید نمیآید و از بین نمیرود. بعضا حتی دیده شده که غیرمسلمان ها و مدیران برخی جوامع پیشرفته، در رعایت ارزش ها بر ما پیشی گرفته اند.

ما در اخلاق اسلامی و الهی مفاهیمی را داریم که در اخلاق بیخدایان و اخلاق سکولار هرگز آن مفاهیم را نمیبینیم، ارزشهایی در آموزههای اخلاقی ما جلوهگر است که در آنجا گاهی ضد ارزش تلقی میشود. فرد در قبیله حلّ و هضم می شد. آیا سیاست های کلی نظام و نیازهایی که مقام معظم رهبری تشخیص می دهند و بر روی آن ها تاکید دارند، را با دل و جان ساری و جاری می کنیم؟ قبل از آنکه هدف تربیت اخلاقی را بیان کنیم، لازم است به ابهامی که در اینجا مطرح است اشاره، و آن ابهام را برطرف کنیم.

در کنار تمامی تفاوت های شخصیتی که انسان ها با یکدیگر دارند، باید درک کنیم که هر کسی ممکن است ویژگی های خوب و بدی داشته باشد، برخی از آن ها وابسته به سلیقه هستند و ما نمی توانیم درباره آن ها قضاوت کنیم. در بین مسائل اخلاق هنجاری، این مسائل وجود دارد : چه چیز موجب درستی افعال صواب، (right action) می گردد؟ به طور کلی میتوان گفت عمل به اصول اخلاقی به معنی تمایز قرار دادن بین حق و اشتباه و سپس انجام دادن کارهای درست است.

مسئولیت اجتماعی به طور اعم، به مجموعه فعالیتهایی گفته میشود که صاحبان سرمایه و بنگاه های اقتصادی به صورت داوطلبانه، به عنوان یک عضو مؤثر و مفید در جامعه، انجام می دهند. سقراط اما کریتونِ نگران را به آرامش دعوت میکند و از او میخواهد که پیش از انجام این عمل، قدری تأمل کنند و در راستی و ناراستی این کردار بیندیشند. اما سقراط بر خلاف کریتون ملاک حقانیت را متابعت از هنجارهای عرفی میداند و بنابراین برای سست نشدن هنجارهای اجتماعی حتی جان خویش را هم در معرض فنا شدن قرار میدهد.

آنها به دنبال انجام وظایف خود، آگاه و آماده، به طور مداوم در تلاش هستند تا مهارتهای خود را در تمام زمینهها افزایش دهند. برای اولین بار این واژه در اوایل سال ۱۹۷۰ در ایالت متحده مطرح شد سپس علاقه به اخلاق کسبوکار در طول سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰ به طور چشمگیری در شرکتهای بزرگ و دانشگاهها شتاب گرفت. چه سودی در این کار برای من وجود دارد؟ ۲۶. احدی از محضر او ناامید نبود و میفرمود: برسانید به من حاجت کسی را که نمیتواند حاجتش را به من برساند. و میفرمود: «خدا رفق و مدارا را در همهی کارها دوست دارد و بر آن پاداشی میدهد که به سختگیری و عدم مدارا نمیدهد».

آنها به کرامت انسان، استقلال، حفظ حریم خصوصی و منافع همه کسانی که سهمی در کسبوکار دارند، احترام میگذارند. مدیران اخلاقی با همه با رعایت احترام حرف میزنند. با این حال این بحث هنوز به قوت خود باقی است و بهنظر میرسد که نتوان پایانی برای آن متصور شد. بر این اساس هر احساسی را که به آن بدهیم، به سوی ما بر می گرداند. این پژوهشگر تاریخ اسلام خاطرنشان کرد: فلسفه اخلاق اجتماعی با هدف شناخت ملاکهای خوبی و بدی افعال در جامعه است تا انسانها رفتارشان را بر اساس آن سمت و سو دهند و آن را ارزیابی کنند و از این رو میتوان مسائل اخلاق اجتماعی را از دیدگاه اسلام یا بزرگان دین بخصوص معصومیان (ع) بررسی کرد.

تفاوت اساسی اخلاق قدیم و اخلاق قرآنی این است که اخلاق بشری اساس را بر این قرار داده است که هر چه را جامعه می پسندد خوب و هر چه را جامعه نمی پسندد بد است. بابراین اگر هر فرد در اجنماع پایبندی عملی خود به مقوله اخلاق را که بر گرفته از فرهنگ ، آداب ، رسوم عامعه جامعه و بسیار ی سر فصل های دیگر است را چنانچه مورد توجه و مداقه ویژه قرارندهد ، نباید در انتظار یک جامعه اخلاقی و به تبع آن یک جامعه قانون مند باشیم . یعنی حرکتی که از درون وجود انسان نشأت می گیرد و تنها بر فرض عدم مانع تحقق می یابد و نیاز به تلاش یا دخالت نیروی دیگر ندارد.

اقدامات مفیدی برای جامعه انجام دهید، به عنوان مثال پولی را برای اقدامات خیریه جمعآوری کنید و یا دیگر کارهای شایسته که جامعه به آنها نیازمند است. کریتون از دوستان توانگر وی راهی زندان شد تا پیشنهادی به سقراط دهد: پولی به زندانبان میدهیم و تو را از حکم ناحقی که توده نادانِ مردم علیه تو صادر کردهاند میرهانیم. سقراط درحالی که چند روزی تا هنگام اعدامش به جرم تباه کردن فکر جوانان شهر باقی نمانده بود، با آرامشی حیرت انگیز در زندان شهر آتن در خواب خوش صبحگاهی به سر میبرد.

افلاطون با طرّاحی مناظره سقراط و کریتون بهطور ضمنی این سؤال را پیشاروی ما قرار میدهد که برای یافتن و ملاک ارزشگذاریهای اخلاقی ملاک حقانیت در رفتارها اصالت با چیست: فرد یا اجتماع؟ نتیجه نهایی: حسن نیت و افزایش شهرت شما به عنوان یک نیروی مثبت در جامعه. برهمین اساس، بسته به اینکه کدامیک از این مبناها پذیرفته شود، مکاتب مختلف اخلاقی نمودار میشوند. از همین رو برخی از متفکران اخیر با نگاهی جامعتر به ابعاد مختلف رفتار انسان، از دیالکتیک فرد و جامعه سخن گفتهاند. یک مدیر از یک طرف در فعالیت ها، باید برابر با قانون، آیین نامه ها و دستورالعمل ها، استانداردهای حقوقی و اقتصادی و…

در اینجا ذکر 2نکته ضروری است: ابتدا اینکه درک تمایز میان اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی درک جدیدی است که محصول بازنگری فیلسوفان در ماهیت کلی رفتارهای آدمی در طول تاریخ است. به این معنا که خرد و اندیشه در رفتارهای آدمی جریان یافته و او متوجه معناداری رفتار و کردارش شده است. در حیطه مدیریت؛ کمکاری ، چاپلوسی ، حسادت ، حق کشی ، بیقانونی ، تقدیم رابطه بر ضابطه، ستم به فرودستان، جفای به فرادستان، تسامح و سهلانگاری و هرگونه خلاف دیگر، مخالف با هر وجدان آگاهی است و نباید به وقوع بپیوندد. از این مطلب میتوان نتیجه گرفت که اخلاقی بودن همواره با نوعی خردورزی همراه است.

در زیر به چند نمونه از آنها اشاره میشود تا رفتار اخلاقی به درون کسبوکار شما نفوذ پیدا کند. چنان رأفت و رحمتی به مردم داشت که اگر در حال نماز، صدای گریه کودکی را میشنید، سورهی کوتاهی میخواند و نماز را زود تمام میکرد. اگر شما جزء آن دسته از افراد هستید که اخلاق خوب دارید اما دائمی نیست باید توجه داشته باشید که مهمترین ابزار برای به وجود آوردن و تداوم بخشیدن به فضایل اخلاقی در تمرین و تکرار کردن آن فضیلت هاست تا در وجود شما نهادینه شود.

شرکتها و تخصصهای حرفهای آن را هنجاری میدانند، اما دانشگاهیان در تلاش هستند تا رفتار کسبوکار را با روشهای توصیفی درک کنند. ملکات و روشهای بشری است که با غریزه جنسی بستگی دارد . برای مثال وقتی از آنها پرسیده میشد که اخلاق اجتماعی چیست میگفتند یا هنوز میگویند؛ مثلاً رعایت حال همسایگان و همکاران و اموری از این دست. همین ضرورت دوگانه است که متفکران حوزه اخلاق را به فکر و چالش در مورد ماهیت اخلاق و تقدم اصالت بعد درونی و فردی یا بعد بیرونی و اجتماعی واداشته است. مفهوم سهامداری را درک کرده و همواره در کسبوکار عواقب مالی و عاطفی را برای همهی ذینفعان در نظر میگیرند.

دیدگاهتان را بنویسید