مبانی اخلاقی علامه طباطبایی (ره)(۶)

اصحاب این رویکرد تلاش کردهاند از این گزاره محوری، همه فضایل اخلاقی را استخراج کنند و این فضیلت را باب تحلی به فضائل دیگر مانند بزرگواری، بزرگمنشی، کرم، سخاوت، شجاعت، غیرت، ایثار، مدارا، مردمنوازی، عیبپوشی، عفو، امانتداری، صداقت، حمایت از مظلوم، مقاومت در برابر ظالم، ترحم بر ضعیفان و اعانت بینوایان دانستهاند. مفاهیم صداقت، درستکاری، اعتماد و انصاف همه برای رهبری اخلاقی حیاتی هستند. روابط خوب بین رهبران و تیمهایشان بر پایهی انصاف، صداقت و اعتماد بنا شدهاند. در صورت پذیرش این احتمال ، علّامه قایل به همان نظریه ی سابقه دار در بین معتقدین به دین شده است که خوب و بد اخلاقی را امر و نهی خداوند تعیین می کند .

البته گاه ممکن است حکومت،آزادی مشروع مردم را محدود کند و زمانی ناگزیر آزادی نامشروع به آناندهد. چه زمانی در این سرزمین طلاق این همه گسترش داشت؟ پس مدیریت منابع انسانی باید با ترکیب کردن اصول اخلاقی با قوانین امروزی، فرهنگ کار با محوریت اخلاق را در سازمان گسترش دهد تا با ایجاد یک ارتباط موثر بین مدیران منابع انسانی و کارکنان سازمان در حرکت و تولید خود با مشکلی روبرو نشوند و به اهداف استراتژیک سازمان دست یابند.

افزون بر این، پس از کشفکردار یا گفتار زشت دیگران، بازگو کردن آن برای مردم به گسترش گناهمیانجامد و گناه است. پس ترسیدم در اطراف لشگرم طغیان کنندو تفرق پدید آورند. چنان رأفت و رحمتی به مردم داشت که اگر در حال نماز، صدای گریه کودکی را میشنید، سورهی کوتاهی میخواند و نماز را زود تمام میکرد. بسیاری بر این باورند که نخستین جوانه آن در سال 1903 م. ولی در اسلام که معیار اخلاقی و ارزش فضائل و رذائل از سوی خدا تعیین میشود و ذات پاک او ثابت ولایتغیر است، ارزشهای اخلاقی ثابت ولایتغیر خواهد بود و افراد و جوامع انسانی باید از آن الگو بگیرند و تابع آن باشند نه اینکه اخلاق تابع خواست آنها باشد!

و بالاتر از همه اینکه بعد از فتح مکه به رغم انتقادها و مخالفتهای برحی از صحابه، همه خیانتها و دشمنیها را حتی از کسانی مانند ابوسفیان نادیده گرفت و فرمان عفو عمومی صادر نمودند و زیباتر آنکه در تاریخ میخوانیم وقتی سر و دندان او را شکستند، دعا کرد خدایا قومم را هدایت نما که نادانند. آزادی بیان بدان معنانیست که هر کس هر چه صلاح دید، هر چند به مصالح عمومی آسیب رساند یاسبب گمراهی و فساد اخلاقی و افشای اسرار مملکتی و فتنه و آشوب شود، درجامعه مطرح کند.

به علاوه این شبکة گسترده، تمام فعالیتهای سازمانها را زیرنظر دارد و به راحتی میتواند از راه انجمنها و مجامع مختلف، چهره سازمانها را در انظار عمومی خراب کند، بنابراین سازمانها ناچار به انجام اقدامات وسیع و گسترده برای جلب افکار عمومی هستند که وجه غالب آنها نشان دادن وجهه اخلاقی کارهای سازمان است. مَثَل کسانی که خدا را باور ندارند (و طبعا در کارهای به ظاهر نیک، خدا را منظور نمیدارند و از روی حس خودخواهی انجام میدهند) کارهایشان مانند خاکستری است که بادی تند در روزی طوفانی بر آن بوزد؛ چیزی از آن فراهم ساختهها برایشان باقی نمیماند، و همه چیز آنها به باد میرود و این همان گمراهی است که از راه کاملاً به دور افتادهاند.

فرمانداران قبلی به عمد اعمالی انجام دادند که مخالف سنتپیامبر(ع) بود. 2 – تكاليف اخلاقي اسلامي قابل اجراست و از سختگيري هاي طاقت فرسا به دور است در روايتي از پيامبر اكرم(ص) اين گونه نقل شده است: محبوب ترين دين در نزد خداوند ديني است كه معتدل و آسان گير باشد. خداوند میفرماید؛ چون شکر او را بهجا نیاوردی، سپاس مرا نیز نگفتهای! دشنام گفتن به بتان بیهیچ تردیدی میتواند انگیزهی صحیح داشته باشد، چون بت یک دروغ گمراه کننده است، شکستن ارج دروغین آن نیزخوب است، با این همه خداوند متعال، مسلمانان را از دشنام دادن به مقدمات دشمنان برحذر داشته است، چیزی که سبب نهی خدا ازین عمل گردیده، نتیجه عمل است.

برخی دیگر از آنها، در رابطهٔ فرد با انسانهای دیگر، شکل میگیرند؛ بهگونهای که اگر یک انسان، تنها زندگی کند، برای او مطرح نخواهند بود. و فضایل دیگر هم اساساٌ در زندگی و مناسبات با سایر افراد اجتماع فرصت بروز و ظهور مییابند. امام علی(ع) حتی در جنگها نیز دستور میداد، سربازان بدون اجازه اووارد هیچ خانهای نشوند. براساس روایات، شخصی برخاست و به امام(ع) گفت: ای مدعی جاهل وای کسی که نفهمیده حرف میزنی، میپرسم، پاسخ بده. شخصی که در موقعیت های مختلف می تواند خونسردی خود را حفظ کند و متناسب با شرایط واکنش مناسبی از خود نشان دهد، به یک شخص کاریزماتیک تبدیل خواهد شد که اغلب افراد او را دوست دارند و برایش ارزش قائل می شوند.

ولید احضار شد. شاهدان شهادتدادند و او نتوانست انکار کند. 3- اخلاق اجتماعی: یکی از مهم ترین بخش ها و وظایف اخلاقی یک مسلمان، ارتباط اخلاقی او با جامعه و محیط پیرامون است (اعم از محیط خانواده و جامعه). آری، شرایط مساعد و نامساعد، برای افراد یا گروهها متفاوت است و این اختلاف شرایط امری عارضی است وگرنه همه انسانها در آفرینش از یک گوهرند. انبیاء الهی، به خصوص؛ رسول گرامی اسلام (ص)، بهترین شیوه های تربیتی را فرا روی پیروان خود قرار داده است. بهره وری بیشتر باعث افزایش کارایی سازمان می شود و افزایش هزینه نگهداری کارکنان نیز ، هزینه های جایگزینی کارمندان را کاهش می دهد.

برخورد امام(ع) با گستاخیهای خوارج نیز با ملاطفت بود و تا دست بهشمشیر نبردند، حتی سهم آنان از بیتالمال را قطع نکرد. مسلمانان، در کنار پرهیز از تجسس، به پوشاندن عیوب مردم نیز فرمانداده شدهاند. تا میتوانی عیوب مردم را بپوشانتا خدا عیبهایت را بپوشاند. غیبت انست که انسان پشت سرکسی عیوب پنهان اورااشکارسازددرمقابل حفظ الغیب انست که همان بیان خوبیهای آفراددرغیاب انهاست. از نظر علمی و سیاسی، آزادی بیان موجب رشد علم وافکار مردم میشود؛ چنان که سلب آزادی به رکود افکار و علوم بشریمیانجامد. کلیدواژه: فضایل، رذایل، علم اخلاق، صفات خوب و بد. واژهی اخلاق به اصول، قوانین و استانداردهای رفتار اخلاقی گفته میشود که جامعه آنها را به عنوان خوب و بد پذیرفتهاست.

وضع نموده ، همچنین اخلاق را در حیطه اقتصاد وارد کرده ، آن را به معنویت و جهان آخرت پیوند زده است . سوءرفتار در سازمان ممکن است صدمات زیادی را به افراد، جوامع و محیط وارد کند. عثمان شلاق را به سوی جمعیت افکند تا کسیحدّ را جاری کند. بدون آگاهی از ویژگی ها و مطلوبیت های انسان اخلاقی نمی توان برای حرکت به سوی آن برنامه ریزی کرد. از سوی دیگر،تجسس در امور شخصی مردم برای یافتن زشتیهای آنها حرام است وآبروی افراد را در معرض خطر قرار میدهد. اجرای حدود، جلوی گناه بیشتر را میگیردو جامعه را سمت پاکی سوق میدهد.

آن کس که از افکار و آرای گوناگون استقبال کند، صحیح را از خطاخوب تشخیص میدهد. سنّت همان است که پیامبر اکرم تشریع فرموده و بدعت، نوآوریهای پس از اوست. بر این اساس واقع گرایی اسلام در تشریع درشتی در مقابل بدی، بدون اجازه تجاوزگری و ستیزه جویی، متجلی و آشکار می گردد. دین مقدس اسلام، همواره پیروان خود را به نرمخویی و ملایمت در رفتار با دیگران دعوت میکند و آنان را از درشتی و تندخویی باز میدارد. غفلت از این عوامل در تحلیل و تببین علل معضل اخلاقی، ما را دچار تحویلینگری و غیر واقعگرایی میکند که نتیجهای جز ناکامی در پی نخواهد داشت.

آزادی بیان به این معنا است که افراد بتوانند نظرها و افکار خود را بدونمحدودیت اظهار کنند. نظام اسلامی وظیفه دارد نگاهبان آزادی بیان باشد تا از مقداری که شرعاجازه داده گستردهتر و محدودتر نگردد. آزادی فرد تا آن درجه بایدمحدود گردد که اعمال وی مستوجب زحمت و زیان دیگران نگردد. مردم، بدان سبب که ولید از نزدیکان عثمان بود، ترسیدند واز دست زدن به شلاق خودداری کردند. پس نمی شود گفت، اخلاق حرفه ای تنها با آموزش به دست می آید؟

این آیه، پس از فرمان به عبادت خدا، به اهمیت احسان به پدر و مادر تأکید کرده است. «تربیت اخلاقی» تحقق عینی مکارم اخلاق و تجلی بارز همه آموزههایی است که دانش «اخلاق» بدان فرامیخواند. اخلاق حرفهای را نباید همان هنجارهای رایج در حرفه دانست. 2 ـ تفاوت روش شناختی: روش کشف باید و نباید اخلاق عرفی ، آرای محموده و سیره ی عقلا و سنجش عمل با نتایج و مقاصد دنیا یا تشخیص وظایف است ، در حالی که روش در حسن و قبح اخلاق دینی از طریق «وحی» و گزاره های دینی است ، چون عقل و تجربه به رابطه ی عمل با مقاصد اخروی آن راه ندارد.

كلمه اخلاق جمع خلق است؛ و در اصل لغت، به معنای صفت انسانی ای است كه در نفس رسوخ داشته باشد و موجب این شود كه افعالی متناسب با آن صفت بدون نیاز به فكر كردن و سنجیدن از انسان صادر شود. لذا گفته اند: فلسفه در ابتدا به معنای دوست داشتن دانش ها بود. دانش ورزان بخوبی درمییابند، پیامی که بر تو فرستاده شده، حق و درست است. این ویژگی ها تعیین می­ کنند که شما در یک موقعیت خاص چگونه رفتار می­ کنید و چه عکس­ العملی از خود نشان می­ دهید.

تجسس نکنید وهیچ یک از شما دیگری را غیبت نکند. عثمان گفت: نظر شما چیست؟ برنامهریزی برای اخلاق جامعه از مهمترین وظایف حکومتدینی است؛ چون هدف سیاست از نظر اسلام، رسیدن به اعتلای فکری وروحی است و گناه، حکومت را از این هدف باز میدارد. خیانت، ترورشخصيت و تقلب باب شده ­است و هرگونه کاری حتی منافی اخلاق و شرف و عدالت برای رسیدن به هدف خود انجام مي­دهيم. لطفا، نظریه یا به عبارت بهتر استراتژی رویکرد مبتنی بر اخلاق اجتماعی را توضیح دهید؟

دیدگاهتان را بنویسید