شعر وادب در دوره غزنوي(کتاب تاریخ ایران اسلامی)

جریان شعر انقلاب اسلامی یک جریان ساکن نیست بلکه بسیار پویا است و ادامه نگاههایی در شعر است که تا امروز وجود داشته است، در اشعاری که نسل بعد از انقلاب سرودهاند، نه تنها مغایرتی با ارزشهای انقلاب اسلامی دیده نمیشود بلکه حاکمیت جریان انقلاب اسلامی را در این اشعار میتوان دید که ثمره چهل سال حرکت نظام در مسیر ارزشها و آرمانهای انقلاب اسلامی است. از اینکه با مجموعه اشعار کوتاه زیبا، دلنشین و احساسی همراه ما بودید بسیار سپاسگزاریم.

البته مهم است که در استفاده از این جملات بسیار دقیق باشیم و بدانیم که با چه لحن و صدایی و چه روشی آنها را مطرح کنیم. مهم نیست که چقدر سرما بخوریم… اینطور نیست که برای هر شاعری، شناسنامه شعر انقلاب ایجاد شود. البته او تعبیر «شاعران شعر انقلاب» را تعبیر چندان درستی نمیداند و در توضیح میگوید: چون این شاعران، شعرهایی هم میتوانند بگویند که درباره انقلاب اسلامی نیست، اطلاق چنین عنوانی را درست نمیدانم. او با بیان اینکه در کلیت کار، آینده خوشایندی برای وضعیت شعر انقلاب، پیش بینی میکند، میافزاید: چهل سال از حادثه انقلاب اسلامی گذشته است و انتظار میرود که نگاه موضعی به این مسائل وجود داشته باشد اما اصلاً اینطور نیست و شاعران ما دارند انقلاب را در طول تاریخ، جلو میبرند یعنی ارزشهایی را که انقلاب اسلامی، مد نظر داشته است به عنوان ملاک و معیاری برای اتفاقاتی که در این روزها میگذرد، مطرح میکنند.

پس گوهر از آب به وجود میآید و جزیی از آن بهشمار میرود و نشانی از درخشندگی وو صفا و تلألؤ گوهرها دارد. خلاصه ی نظریه ی وحدت وجود ابن عربی را می­توان در این عبارت فشرده­ی او ملاحظه کرد: “فسبحان من اظهر الاشیاء و هو عینها” در نظر ابن عربی، هستی در جوهر و ذات خود جز یک حقیقت نیست که تکثّرات آن به اسما و صفات و اعتبارات و اضافات است و چیزی است قدیم و ازلی و تغییر ناپذیر، اگرچه صورت­های وجودی آن در تغییر و تبدّلند.

من چه گویم وصف آن عالیجناب؟ در ميان خلفاى اموى كه همه در شرابخوارگى و لا اباليگرى مستغرق بودهاند،بعضى نظير«وليد بن يزيد»خود اشعارى در ستايش خمر ساخته است و شعرايى نظير«اخطل»در عهدايشان وصف شيشه شراب مىكردهاند.تنها«عمر بن عبد العزيز»از رويه پيشينيان خودعدول كرد و چون مردى پرهيزكار و پاكدامن بود و مىخواست مانند خلفاى راشدينرفتار كند از شعر و شاعرى فسق آميز چشم پوشيد واعلام داشت كه نه شاعر مىپذيرد و نهشعر گوش مىدهد. اين سرود به زبان فارسي دَري است (نه پَهلَوي) كه آن زمان در مشرق ايران و جنوب خراسان رواج داشته و از اشعار شش هجایي است كه در آتشكده «كركويه» واقع در مملكت قديم سيستان خوانده مي شده است.

در حقيقتشعر اسلامى در پرتو قرآن به ظهور آمد و شاعر و اديب و خطيب اسلامىكم و بيش از فيض حقيقت قرآنى و وحى روح القدس(وحى دل و الهام عارفانه)برخوردارشده بودند.و گر نه تباينى ذاتى ميان ماده و صورت شعرى صدر اسلام و عصر جاهلىپديدار نمىشد. نام ترانه بعد از اسلام به «غزل» و «تصنيف» تبديل شده و در قالب شعر عروضي تا به امروز هم ادامه دارد. در بین اشعاری با مضمون انقلاب، شعرهای نیمایی خوبی هم میببنیم.

این اشعار شامل ۲۱۵ تک اثر و ۲۸ مجموعه در بخش شعر نیمایی میشوند که ۱۰ شعر در بخش تک اثر و چهار مجموعه شعر به مرحله نهایی راه یافتند. مجموعه اشعار او در لیست پرفروشترین کتابهای جهان قرار میگیرد. این مجموعه در لیست پرفروشترین کتابهای شعر قرار میگیرد. با مطالعه اشعار عارفانه مولانا میتوان به این نتیجه رسید که هر بیت از شعرهای مولانا در عین سوزناک بودن، دارای درس و عبرت هستند. اینطور نیست که شاعر حتماً در قالب مشخصی بسراید حتی غزل و قصیده هم با توجه به اتفاقهای ادبی که طی سده اخیر رخ داد، از شکل «قالب» بیرون آمدهاند.

اكنون كه با كلام هاي موزون سه گانه ايران باستان آشنا شديم شايسته است براي هر كدام شاهد كلامي آورده تا خوانندگان محترم به شيوه كلام فارسي دوره ميانه آشنايي يابند. با اين اوصاف شعر شيطانى جاهلىديگر نمىتوانست در برابر شعر رحمانى اسلام باقى بماند،همچنانكه بتهاى 360 گانه مكهبه قوت عصاى پيامبر و تاييد روح القدس شكستند مىبايستشعر و صورت خيالى كاو وگوژ نفس اماره جاهل فرو پاشد و از ميان برود.حال با اين مقدمه،نظرى به اوضاع آغازينظهور شعر اسلام و بسط آن بيفكنيم. وزن هجایي در حال حاضر، در ميان اكثرِ ملل اروپایي رواج دارد و اين وزنْ در دوره تمدن بشريّت از زمانِ زرتشت تا ظهور اسلام در ايران زمين متداول بوده و پس از آن شعر فارسي صورت عروضي به خود گرفته است.

چهرهات را در قطرات بارانُ نورِ چراغ ماشینها بجویم! لحنى بلند دارد،جمال وحسن الهى بالتمام در آنها ظاهر است و معنايشان عميق است، احساس شاعرانه رابر مىانگيزد و صورتى از تخيل را ابداع مىكند كه در آن اشياء در حجمهاى نا معهودىجلوهگر مىشوند. اين شيوهِ داستان پردازي تا يكي دو قرن بعد از ظهور اسلام هم در گوشه و كنار ايران كم و بيش مرسوم بوده و با ظهور فردوسي و خَلقِ شاهنامه، از آن پس به صورت شاهنامه خواني درآمده و سببِ ابقای داستان ها و اِشاعه و ترويج زبان فارسي گرديده است. اسماعیلی یکی از وظایف وزارت ارشاد را ترویج زبان فارسی دانست و گفت: وقتی از شعر فارسی سخن میگوییم بهمعنای کمتوجهی به زبانها و گویشهای دیگر نیست، همه اینها گویشهای ایران بزرگ است، اما فارسی زبان رسمی کشور است، اصل پانزدهم قانون اساسی زبان فارسی را رسمی دانسته ولی ارزش زبانها و گویشهای دیگر را هم رعایت کرده است، ما نباید دچار افراط و تفریط شویم.

همين حال رجوع به اصل موجب شده در پيدايى شعر دينى در عالم اسلامى،على(ع)مظهر و نمونه كمالانسانى حضورى كامل داشته باشد. ب- نمونه داستان: مواردي از داستان در كُتُب پهلوي باقيمانده و در حال حاضر هم در ميان روستایيان كُرد و بلوچ داستان گويي با ساز و آواز برقرار است كه از آنجايي كه اين داستانهاي منظومِ جور واجور مفصّل بوده و بيشتر خوانندگان محترم نمونه هاي آن را در كردستان و بلوچستان ديده يا شنيده و يا در شاهنامه خواني ها به آن گوش فراداده اند از آوردن نمونه آن صرفنظر مي شود. الف- نمونه سرود: سرود، با ظهور اسلام از بين رفت و تنها به نقل از كتاب «تاريخ سيستان» تنها «سرودِ كركوي» باقيمانده كه از اشعار صحيح و مسلّم دوره ساساني است.

امروزه، ما به علّت از بين رفتن مدارك زبان فارسي قبل از اسلام تنها از تعداد معدودي كلام موزون زمان ساسانيان آگاهي داريم كه از كتبيه هاي باقيمانده از دوره ساسانيان مانند كتيبه «حاجي آباد» و از كتب سنتي رسالات ادبي پهلوي، مانند «يادگار زريران» و «درخت آسوريك» و اشارات مورخان اسلامي در كتاب هايي مانند كتاب «تاريخ سيستان» براي ما به جا مانده است. از بزرگترين شاعران عصر پيامبر بايد از حسان بن ثابت نام برد.او شاعر مخضرمى 5 بود كه«داهيه كبرى»(بلاى بزرگ)قريش خوانده شد،زيرا به تشويق پيامبر آنان را هجو مىنمود.به فرمان پيامبر براى او در مسجد مدينه منبرى نصب كرده بودند و او از آنموضع در حضور حضرت نبى مشركان را هجو مىنمود.و پيامبر به او مىفرمود«اللهمايده بروح القدس»(بارالها او را به واسطه روح القدس مؤيد بدار).پيامبر همواره او راتاييد مىكرد و مىفرمود كه تا وقتى كه به زبان خويش ما را يارى كنى به واسطه جبرئيل مؤيد باشى (6) .

دیدگاهتان را بنویسید