اخلاق یعنی چه ؟

11. اهل فسق و فجور نباشد. 10. بدذات و خبیث نباشد. یکی از یاران رسول خدا صلی الله علیه وآله در راه به آنها برخورد و با آنها همراه شد. همچنین میفرمود: «هرکس به میهمانی دعوت شود و او بیعذر و دلیل موجه رد کند، خدا و رسول خدا صلی الله علیه وآله را نافرمانی کرده است و هرکس بیدعوت بر سر سفرهای بنشیند، همانند دزد وارد میشود و سرزنش شده خارج میشود». ایشان میهمان را مایه آمرزش گناهان دانسته است: «میهمان به همراه روزی خود وارد خانه میشود و هنگامی که از خانه میزبان خارج میشود، همه گناهان آن خانه را با خود میبرد».

اصل سپاسگزاری از خدمات دیگران، در نظر رسول خدا صلی الله علیه وآله آن همه مهم است که اساساً سپاس از خدا را بیسپاس از مردم رد میکند: «هرکس سپاسگزار مردم نباشد، سپاسگزار خدا نیست». در نظام فقهي و اخلاقي اسلام هر فرد در هر شرايطي تكليف خاص خود دارد كه متناسب با امكانات و توانايي هاي مربوط به همان شرايط است در نتيجه همه انسان ها در هر برهه زماني و در هر محيط اجتماعي و جغرافيايي مي توانند به سوي كمال حركت كنند و اگر تكاليف اخلاقي خويش را به شايستگي و با خلوص نيت انجام دهند. «کسی رستگار و کامیاب می گردد که روان خود را پاکیزه و پیراسته دارد و آن را رشد دهد، و کسی نومید و ناکام می گردد که آن را خاموش و آلوده کند».

مرا برای چه کسی آفریدهای؟ پس او را در میان آتش میبیند و میگوید: به خدا سوگند چیزی نمانده بود که تو مرا به هلاکت اندازی! امام علی علیه السلام در پاسخ به فردی که ایشان را به میهمانی دعوت کرده بود، فرمود: «به شرطی میپذیرم که سه چیز را برایم تضمین کنی: از بیرون خانه چیزی نخری و هرچه در خانهداری برایم حاضر کنی و خانوادهات را به زحمت نیندازی»، پس از آنکه که شخص این سه شرط را پذیرفت، امام دعوتش را اجابت کرد. این که چه چیزی ارزش است و چه چیزی ارزش نیست در حوزه دانش اخلاق روشن می شود.

اخلاق فلسفی، کلامی و عرفانی اخلاق نظری را تشکیل می دهند که به آن «فلسفه اخلاق» نیز اطلاق می شود. جامعه بیایمان، از دیدگاه قرآن، جامعه کوردلان است؛ لذا جامعهای که بینش و اندیشه بر آن حاکم باشد، از ایمان به خدا، با دل و جان، استقبال میکند. در بسیاری موارد، دوست انسان، مهمترین نقش را در تصمیمگیریها و سرنوشت او ایفا میکند. در اهمیت تأثیر دوست سرنوشت آدمی همین بس که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «آدمی بر همان دینی است که دوستش بر آن است، پس دقت کنید که چه کسی را به دوستی برمیگزینید!

پس همانگونه که روزی و اجل به دست قلم تقدیر سپرده شده، خلق و خوی هر کس نیز به دست سرنوشت سپرده است. هر که از روی حقیقت به خدا ایمان آورد، مورد عنایت حق قرار میگیرد و در درون او بینشی تابناک به وجود میآورد. وقتی به محل میهمانی رسیدند، حضرت به او فرمود: «اینان تو را دعوت نکردهاند، پس بنشین تا تو را به آنها معرفی کنم و از آنها اجازه ورود تو را نیز بگیرم». 3. افتخار تو را افتخار خود و ننگ تو را ننگ خود بداند.

همچنان­که می­فرمودند: «نِعمَ المالُ الصّالح لِلرَّجُل الصالِح»؛ چه نیکوست ثروتی که از راه مشروع به­دست آید، برای آدمی که شایسته­ داشتن ثروت باشد و بداند چگونه صرف کند. در این هنگام جبرئیل بر رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ نازل شد و عرض کرد: خدای متعال می فرماید، یکی از این دو نفر را که مردی خوش خلق و سخاوتمند است، عفو کن، پیامبر نیز از قتل او صرف نظر کرد، وقتی علّت عفو را به فرد مزبور اعلام کردند و دانست که به خاطر داشتن این دو صفت نیکو مورد عفو الهی واقع شده، شهادتین را گفت و اسلام آورد.

نوشتن یک صفحه مطلب برای کودک مبتدی، نیازمند صرف توان جسمی و فکری گسترده و زمانی دراز است. 1. میزبان باید بکوشد که در میهمانی او، تنها ثروتمندان حضور نیابند، بلکه افراد نیازمند نیز بر سفره انسان حاضر باشند. 2. میزبان نباید غذاهایی را که برای میهمانان حاضر میکند، کم و ناچیز بشمارد و به اصطلاح نباید آنها را ناقابل معرفی کند، چرا که چنین کاری کفران و تحقیر نعمتهای الهی است میزبان در گناهکاری انسان همین بس که آنچه برای برادرانش حاضر میکند، اندک شمارد، و در گناه کاری مردم هم همین بس که آنچه برادرشان برای آنها حاضر میکند، اندک شمارند».

4. همچنان که پیشتر اشاره شد، میهمان نباید غذایی را که برایش حاضر میشود، ناچیز و اندک شمارد و به دیده حقارت به آن بنگرد. همچنین در آن به ویژگیهای افراد دارای اخلاق حرفهای مانند احساس مسئولیت، برتریجویی و رقابتطلبی، صادق بودن، احترام و تکریم دیگران، رعایت ارزشها و هنجارهای اجتماعی، عدالت و انصاف، همدردی با دیگران و وفاداری اشاره شده است. برای علم اخلاق نیز تعاریف متعدّد و مختلفی ذکر شده است.عالمان اسلامی و غربی تعریف هایی برای علم اخلاق ارایه کرده اند که به بعضی از آنها اشاره می کنیم. اصولاً تمام احکام ارزشی (خوب و بد) و احکام الزامی (باید و نباید) در راستای همین اعتقاد یعنی استناد به وحی تعریف میشود.

تحلیل و تعریف مفاهیم مربوط به اخلاقیات، مانند «وجدان»، «اراده آزاد»، «قصد»، «انگیزه»، «مسؤلیت» و «عقل» چیست؟ اگر می خواهید اخلاق پسندیده و خوبی داشته باشید، به سمت ورزش بروید. 5. مسافرت با او و بررسی رفتار و اخلاق او در مسافرت. 4. دقت در گفتار و کردار او و پیجویی وجود ملاکهای فوق برای دوست خوب. بر این اساس، رشتهای اختصاصی وجود ندارد که آن را اخلاق زیستی بنامیم. اخلاق از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است بدان اندازه که پیامبر اسلام فرمود: من برای تکمیل کردن خوبی های اخلاقی مبعوث شدم.

در كنار این مكاتب برخی ریشههمه فضایل را در دو فضیلت نیك خواهی و عدالت دانسته و تصریح می كنند اگر ملكهای نفسانی را نتوان از این دو اخذ كرد در واقع آن ملكه یا فضیلت اخلاقی نیست، (مثلاً ایمان،امید و حكمت كه فضایل دینی و عقلانیاند نه اخلاقی) و یا اصلاً فضیلت نیست. مثلاً عملی نزد شخصی مثل زید زشت است، ولی همان عمل نزد شخص دیگری، مثل عمرو و بکر نیکو است. وجود بی نهایت كمال مطلق، بر اساس تعلیم دین اسلام، وجود خداوند متعال است، بنابراین كمال انسان و مطلوب نهائی او در هر چه نزدیكتر شدن به سرچشمه هستی و قلب پروردگار میباشد.

و سه روز از مادر شیر خورد پس از آن دو زن دیگر به نام ثوبیه و حلیمه او را شیر دادند. رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «میهمانی سه روز است و بیش از سه روز صدقه است و میهمان وظیفه دارد که پس از سه روز، از خانه میزبان برود. 5. میهمان نباید بیش از سه روز در خانه میزبان اقامت کند. 5. میزبان باید همراه با میهمانان غذا بخورد؛ نه جدا از آنها.

رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «هرکس که دوست دارد، خدا و رسولش او را دوست داشته باشد، باید همراه با میهمانش غذا بخورد». در روایات آمده است که پیش از انتخاب دوست، او را آزمایش کنید و از انتخاب شتابزده و بدون بررسی بپرهیزید. آیا اصولاً این پیش فرض صحیح است که انسان نمی تواند بدون فرمان الهی ، مسلک درست اخلاقی داشته باشد . انسان پیش از حرکت اختیاری به سمت هدف خود، به صورت اولیه و فطری دارای ویژگی ها، استعدادها، برخورداری ها، محدودیت ها و ضعف هایی است. تربیت اخلاقی نیز فعالیتی اختیاری و ارادی است و بی تردید اهداف و غایت هایی را دنبال می کند.

بنابراین پرسش اساسی اخلاق «ما المسیر و المقصود» و مسأله اساسی تربیت «کیفیه طی المسیر و الوصول الی المقصود» است یعنی عقلانیت اخلاقی ارزشی و عقلانیت تربیتی ابزاری است. ـ پیامبر خدا می فرماید: «إنما بعثت لأتمم مکارم الأخلاق/ جز این نیست که من مبعوث شده ام تا پایه های اخلاق را تکمیل کنم». 1. پرهیز از میهمانی افراد فاسق و اهل گناه: رسول خدا صلی الله علیه وآله در وصایای خود به ابوذر فرمود: «ای ابوذر جز با مؤمنان مصاحبت نکن و جز افراد متقی از غذایت نخورند و از غذای افراد فاسق پرهیز کن».

روزی به امام علی علیه السلام فرمود:هشت دسته اگر به آنها اهانت شد، نباید کسی جز خود را ملامت کنند؛ نخستین آنها میهمان ناخوانده است. از سوی دیگر، میهمانی ناخوانده را نکوهش میکرد. رسول خدا صلی الله علیه وآله تأکید میکرد که انسان از سنین جوانی با ویژگی بخشش انس بگیرد؛ برای مثال میفرمود: «نزد خدا جوان بخشنده و خوشاخلاق از پیرمرد بخیل عابد و بداخلاق محبوبتر است». رسول خدا صلی الله علیه وآله سفارش میفرمود که برای میهماننوازی، به تکلّف و زحمت بیجا نیفتید.

دیدگاهتان را بنویسید